Cách chia thừa kế nhà đất do cha mẹ để lại theo quy định mới nhất

Nhà đất là một trong những loại tài sản có giá trị lớn và thường phát sinh nhiều tranh chấp khi phân chia di sản thừa kế. Trên thực tế, việc chia thừa kế nhà đất do cha mẹ để lại có thể được thực hiện theo di chúc hoặc theo quy định của pháp luật nếu không có di chúc hoặc di chúc không hợp pháp.

Bài viết dưới đây phân tích các quy định của Bộ luật Dân sự 2015 về cách chia thừa kế nhà đất, điều kiện hưởng di sản và nguyên tắc phân chia di sản thừa kế là quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở.

Căn cứ pháp lý về quyền thừa kế nhà đất

Theo Điều 609 Bộ luật Dân sự 2015:

“Cá nhân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình; để lại tài sản của mình cho người thừa kế theo pháp luật; hưởng di sản theo di chúc hoặc theo pháp luật.

Người thừa kế không là cá nhân có quyền hưởng di sản theo di chúc.”

Theo quy định trên, người thừa kế có thể được hưởng nhà đất theo:

• Di chúc của người để lại di sản;
• Quy định của pháp luật;
• Hoặc vừa theo di chúc vừa theo pháp luật trong một số trường hợp.

Chia thừa kế nhà đất theo di chúc

Hình thức của di chúc

Theo Điều 628 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc có thể được lập bằng văn bản hoặc bằng miệng.

Di chúc bằng văn bản gồm:

• Di chúc bằng văn bản không có người làm chứng;
• Di chúc bằng văn bản có người làm chứng;
• Di chúc bằng văn bản có công chứng;
• Di chúc bằng văn bản có chứng thực.

Ngoài ra, Điều 629 Bộ luật Dân sự 2015 quy định trường hợp tính mạng của một người bị cái chết đe dọa và không thể lập di chúc bằng văn bản thì có thể lập di chúc miệng.

Tuy nhiên, nếu sau 03 tháng kể từ thời điểm lập di chúc miệng mà người lập di chúc vẫn còn sống, minh mẫn và sáng suốt thì di chúc miệng mặc nhiên bị hủy bỏ.

Điều kiện để di chúc hợp pháp

Theo Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc được coi là hợp pháp khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:

• Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt khi lập di chúc;
• Không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép;
• Nội dung di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội;
• Hình thức di chúc phù hợp với quy định của pháp luật.

Cách chia thừa kế nhà đất theo di chúc

Khoản 2 Điều 626 Bộ luật Dân sự 2015 quy định người lập di chúc có quyền phân định phần di sản cho từng người thừa kế.

Do đó, nếu di chúc hợp pháp thì việc phân chia nhà đất sẽ được thực hiện theo đúng nội dung của di chúc.

Tuy nhiên, pháp luật vẫn bảo vệ quyền lợi của một số chủ thể đặc biệt, gọi là người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc.

Người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc

Theo khoản 1 Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015, những người sau đây vẫn được hưởng một phần di sản dù không được chỉ định trong di chúc hoặc được hưởng ít hơn mức luật định:

• Con chưa thành niên;
• Cha, mẹ của người chết;
• Vợ hoặc chồng của người chết;
• Con thành niên nhưng không có khả năng lao động.

Những người này được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất thừa kế của một người thừa kế theo pháp luật, nếu di sản được chia theo pháp luật.

Quy định này không áp dụng đối với:

• Người từ chối nhận di sản;
• Người không có quyền hưởng di sản theo quy định của pháp luật.

Ví dụ về chia thừa kế nhà đất theo di chúc

Vợ chồng ông A và bà B có tài sản chung là nhà đất trị giá 2 tỷ đồng.

Trước khi chết, ông A lập di chúc để lại toàn bộ phần tài sản của mình cho con trai và không cho bà B hưởng di sản.

Trong trường hợp này:

• Phần tài sản của ông A trong khối tài sản chung là 1 tỷ đồng;
• Nếu chia theo pháp luật thì hàng thừa kế thứ nhất gồm bà B và người con trai;
• Mỗi người được hưởng một suất thừa kế là 500 triệu đồng;
• Bà B thuộc trường hợp người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc nên được hưởng ít nhất 2/3 của 500 triệu đồng.

Như vậy, bà B vẫn được hưởng khoảng 333,33 triệu đồng từ di sản của ông A mặc dù không được chỉ định trong di chúc.

Chia thừa kế nhà đất theo pháp luật

Khi nào nhà đất được chia theo pháp luật?

Theo Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015, nhà đất được chia theo pháp luật trong các trường hợp sau:

• Không có di chúc;
• Di chúc không hợp pháp;
• Người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc;
• Cơ quan, tổ chức được chỉ định hưởng di sản không còn tồn tại tại thời điểm mở thừa kế;
• Người được chỉ định hưởng di sản không có quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.

Ngoài ra, thừa kế theo pháp luật còn được áp dụng đối với:

• Phần di sản không được định đoạt trong di chúc;
• Phần di sản liên quan đến nội dung di chúc không có hiệu lực;
• Phần di sản liên quan đến người thừa kế không có quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.

Ai được hưởng thừa kế theo pháp luật?

Theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, người hưởng thừa kế theo pháp luật là những người thuộc diện thừa kế và hàng thừa kế.

Hàng thừa kế thứ nhất

Bao gồm:

• Vợ hoặc chồng;
• Cha đẻ, mẹ đẻ;
• Cha nuôi, mẹ nuôi;
• Con đẻ, con nuôi.

Hàng thừa kế thứ hai

Bao gồm:

• Ông nội, bà nội;
• Ông ngoại, bà ngoại;
• Anh ruột, chị ruột, em ruột;
• Cháu ruột mà người chết là ông, bà nội hoặc ông, bà ngoại.

Hàng thừa kế thứ ba

Bao gồm:

• Cụ nội, cụ ngoại;
• Bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột;
• Cháu ruột mà người chết là bác, chú, cậu, cô hoặc dì;
• Chắt ruột mà người chết là cụ nội hoặc cụ ngoại.

Theo khoản 3 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng di sản khi không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.

Nhà đất được chia như thế nào khi thừa kế theo pháp luật?

Khoản 2 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015 quy định:

“Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.”

Do đó, nếu nhà đất được chia theo pháp luật thì những người cùng hàng thừa kế sẽ được hưởng phần di sản ngang nhau, trừ trường hợp có quy định khác của pháp luật.

Một số lưu ý khi chia thừa kế nhà đất

Khi thực hiện thủ tục nhận thừa kế nhà đất, người thừa kế cần lưu ý:

• Xác định chính xác tài sản riêng và tài sản chung của người chết;
• Kiểm tra tính hợp pháp của di chúc (nếu có);
• Xác định đầy đủ những người thuộc hàng thừa kế;
• Thực hiện thủ tục khai nhận hoặc thỏa thuận phân chia di sản theo đúng quy định;
• Thực hiện thủ tục đăng ký biến động đất đai sau khi nhận thừa kế.

Kết luận

Việc chia thừa kế nhà đất do cha mẹ để lại có thể được thực hiện theo di chúc hoặc theo quy định của pháp luật. Nếu có di chúc hợp pháp, việc phân chia di sản sẽ được thực hiện theo ý chí của người để lại di sản, trừ trường hợp người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc theo Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015. Nếu không có di chúc hoặc thuộc các trường hợp luật định, nhà đất sẽ được chia theo pháp luật và những người cùng hàng thừa kế được hưởng phần di sản bằng nhau. Nếu có vướng mắc liên quan đến thủ tục khai nhận di sản, phân chia nhà đất thừa kế hoặc tranh chấp thừa kế, người dân nên tham khảo ý kiến luật sư để được tư vấn phù hợp với từng trường hợp cụ thể.

Xem thêm bài viết: Luật sư giải quyết tranh chấp thừa kế nhà đất uy tín