Ai là người có quyền quản lý di sản thừa kế?

Trong nhiều gia đình, sau khi có người qua đời nhưng chưa thực hiện khai nhận di sản, việc quản lý tài sản và giấy tờ liên quan thường phát sinh vướng mắc. Vậy ai là người có quyền quản lý di sản thừa kế, và việc giữ giấy tờ nhà đất được pháp luật quy định như thế nào? Bài viết dưới đây sẽ làm rõ theo quy định của pháp luật hiện hành, dựa trên tình huống thực tế.

---

Khi nào di sản được chia theo pháp luật?

Trước khi xác định người quản lý di sản, cần làm rõ căn cứ áp dụng thừa kế theo pháp luật.

Theo khoản 1 Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015, thừa kế theo pháp luật được áp dụng khi:

• Không có di chúc
• Di chúc không hợp pháp
• Người thừa kế theo di chúc không còn
• Người được chỉ định không có quyền hưởng hoặc từ chối nhận di sản

Trong trường hợp bạn nêu, người cha mất và không để lại di chúc, nên di sản sẽ được chia theo pháp luật.

---

Ai là người quản lý di sản thừa kế?

Đây là nội dung trọng tâm cần xác định rõ.

Theo Điều 616 Bộ luật Dân sự 2015, người quản lý di sản được xác định theo thứ tự:

Trường hợp có thỏa thuận

• Người quản lý di sản là người được các đồng thừa kế thỏa thuận cử ra
• Hoặc người được chỉ định trong di chúc (nếu có)

Trường hợp chưa thỏa thuận được

• Người đang chiếm hữu, sử dụng, quản lý tài sản sẽ tiếp tục quản lý
• Cho đến khi các thừa kế thống nhất được người quản lý

Trường hợp đặc biệt

• Nếu chưa xác định được người thừa kế
• Di sản sẽ do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quản lý

👉 Như vậy, pháp luật không mặc định một cá nhân cụ thể mà ưu tiên sự thỏa thuận giữa những người thừa kế.

---

Ai được giữ giấy tờ nhà khi chưa chia di sản?

Trong thực tế, nhiều người cho rằng tài sản đã là của các con ngay sau khi cha mẹ qua đời. Tuy nhiên, cách hiểu này chưa chính xác.

Tại thời điểm chưa khai nhận di sản:

• Tài sản vẫn thuộc khối di sản chưa chia
• Chưa xác lập quyền sở hữu riêng của từng người thừa kế

Do đó:

• Không có quy định cụ thể ai bắt buộc phải giữ giấy tờ nhà
• Các đồng thừa kế có quyền ngang nhau trong việc quản lý

Cách xử lý phù hợp

Để tránh tranh chấp, các thành viên trong gia đình nên:

• Thỏa thuận cử một người quản lý di sản
• Lập văn bản ghi nhận rõ việc quản lý giấy tờ
• Có thể công chứng hoặc chứng thực để đảm bảo giá trị pháp lý

Cách làm này giúp hạn chế rủi ro và tránh mâu thuẫn về sau.

---

Người quản lý di sản có được tự ý thế chấp tài sản không?

Đây là rủi ro thường gặp trong thực tế.

Theo khoản 1 Điều 617 Bộ luật Dân sự 2015, người quản lý di sản có nghĩa vụ:

• Bảo quản tài sản
• Không được bán, tặng cho, cầm cố, thế chấp
• Trừ khi có sự đồng ý bằng văn bản của tất cả người thừa kế

Như vậy:

👉 Nếu tự ý mang giấy tờ đi thế chấp, người quản lý đã vi phạm pháp luật.

Hệ quả pháp lý có thể bao gồm:

• Giao dịch bị vô hiệu
• Phải bồi thường thiệt hại
• Có thể phát sinh trách nhiệm pháp lý khác tùy mức độ

---

Những ai được hưởng di sản thừa kế?

Việc xác định người thừa kế cũng cần làm rõ để tránh hiểu nhầm.

Theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, hàng thừa kế thứ nhất gồm:

• Vợ hoặc chồng
• Cha, mẹ
• Con đẻ, con nuôi

Những người cùng hàng sẽ được hưởng phần di sản bằng nhau.

Cháu có được hưởng thừa kế không?

Cháu ruột không thuộc hàng thừa kế thứ nhất. Tuy nhiên, vẫn có thể được hưởng trong hai trường hợp:

• Không còn người ở hàng thừa kế trước
• Hoặc được hưởng theo thừa kế thế vị

Theo Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015:

• Nếu cha hoặc mẹ của cháu chết trước người để lại di sản
• Cháu sẽ được hưởng phần mà cha hoặc mẹ mình đáng lẽ được hưởng

Từ các quy định trên có thể rút ra:

• Người quản lý di sản do các thừa kế thỏa thuận lựa chọn
• Khi chưa chia di sản, tài sản vẫn là khối chung chưa phân định
• Không ai được tự ý định đoạt tài sản nếu không có sự đồng ý của các thừa kế
• Người thừa kế chủ yếu là hàng thừa kế thứ nhất, cháu chỉ hưởng trong trường hợp đặc biệt

Trong các vụ việc thừa kế có nhiều người liên quan hoặc phát sinh tranh chấp, việc tham khảo ý kiến pháp lý là cần thiết để đảm bảo quyền lợi và hạn chế rủi ro.

👉 Xem thêm bài viết: Cách xác định di sản thừa kế đúng luật mới nhất