ảnh minh họa AI

Người bị tuyên bố đã chết trở về

Nhiều người cho rằng sau khi Tòa án tuyên bố một người đã chết và di sản đã được chia cho những người thừa kế thì mọi việc đã hoàn toàn kết thúc.

Tuy nhiên, thực tế có những trường hợp người bị tuyên bố đã chết bất ngờ trở về sau nhiều năm mất tích.

Vậy khi đó người này có quyền đòi lại tài sản của mình hay không? Nhà đất, tiền gửi ngân hàng hoặc các tài sản khác đã được chia thừa kế sẽ được xử lý như thế nào?

Khi nào một người bị tuyên bố đã chết?

Theo quy định của Bộ luật Dân sự, trong một số trường hợp người biệt tích trong thời gian dài, không có tin tức xác thực về việc còn sống hay đã chết thì người có quyền, lợi ích liên quan có thể yêu cầu Tòa án tuyên bố người đó đã chết.

Sau khi quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật:

• Quan hệ hôn nhân có thể chấm dứt;
• Di sản được mở thừa kế;
• Những người thừa kế có quyền nhận và quản lý tài sản của người bị tuyên bố đã chết.

Chính vì vậy, nhiều tài sản như nhà đất, tiền gửi ngân hàng, cổ phần hoặc các tài sản khác có thể đã được phân chia cho những người thừa kế theo quy định pháp luật hoặc theo di chúc.

Người bị tuyên bố đã chết trở về có được nhận lại tài sản không?

Theo Điều 73 Bộ luật Dân sự năm 2015, khi người bị tuyên bố đã chết trở về hoặc có tin tức xác thực là còn sống thì Tòa án sẽ hủy bỏ quyết định tuyên bố chết.

Sau khi quyết định này bị hủy bỏ, người đó có quyền yêu cầu những người đã nhận di sản thừa kế hoàn trả lại tài sản hoặc giá trị tài sản mà họ đã nhận từ việc phân chia di sản trước đây.

Nói cách khác, việc đã chia thừa kế không làm mất quyền sở hữu của người còn sống đối với tài sản của mình.

Nhà đất đã chia thừa kế có phải trả lại không?

Đối với nhà đất, nếu bất động sản vẫn còn thuộc quyền quản lý, sử dụng hoặc đứng tên người thừa kế thì về nguyên tắc phải hoàn trả cho người trở về.

Ví dụ:

Ông A bị tuyên bố đã chết vào năm 2015. Sau đó các con thực hiện thủ tục khai nhận di sản và sang tên căn nhà của ông A.

Năm 2026, ông A trở về và Tòa án hủy bỏ quyết định tuyên bố chết.

Trong trường hợp này, ông A có quyền yêu cầu hoàn trả căn nhà nếu tài sản vẫn còn tồn tại và chưa được chuyển giao hợp pháp cho người khác.

Đây là loại tranh chấp thường gặp nhất trên thực tế vì nhà đất có giá trị lớn và thường đã được sang tên cho người thừa kế.

Nếu tài sản đã bán cho người khác thì sao?

Không phải mọi trường hợp người trở về đều có thể lấy lại được tài sản bằng hiện vật.

Nếu tài sản đã được chuyển nhượng cho người thứ ba ngay tình và giao dịch được xác lập hợp pháp thì quyền lợi của người thứ ba có thể được pháp luật bảo vệ.

Khi đó, việc giải quyết còn phụ thuộc vào:

• Loại tài sản;
• Thời điểm chuyển nhượng;
• Tình trạng đăng ký quyền sở hữu;
• Việc người nhận chuyển nhượng có ngay tình hay không;
• Quy định pháp luật áp dụng đối với từng trường hợp cụ thể.

Trong nhiều trường hợp, người trở về có thể chỉ được yêu cầu hoàn trả giá trị tài sản thay vì nhận lại chính tài sản đó.

Tiền gửi ngân hàng, cổ phần và tài sản khác được xử lý thế nào?

Đối với tiền gửi ngân hàng, nếu khoản tiền vẫn còn tồn tại thì người trở về có quyền yêu cầu hoàn trả.

Nếu số tiền đã được sử dụng hoặc chi tiêu thì Tòa án sẽ xem xét nghĩa vụ hoàn trả giá trị tương ứng.

Đối với cổ phần, cổ phiếu hoặc phần vốn góp trong doanh nghiệp, người trở về cũng có quyền yêu cầu hoàn trả nếu tài sản vẫn còn tồn tại hoặc xác định được giá trị.

Tương tự, các tài sản khác như xe ô tô, vàng, tài sản có đăng ký quyền sở hữu hoặc tài sản có nguồn gốc từ khối di sản đã chia đều có thể là đối tượng yêu cầu hoàn trả.

Người thừa kế có phải chịu trách nhiệm nếu biết người đó còn sống?

Khoản 2 Điều 73 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định:

Trường hợp người thừa kế biết người bị tuyên bố đã chết vẫn còn sống nhưng cố tình che giấu thông tin để nhận di sản thì không chỉ phải hoàn trả tài sản đã nhận mà còn phải hoàn trả toàn bộ hoa lợi, lợi tức phát sinh và bồi thường thiệt hại nếu có.

Nói cách khác, pháp luật không bảo vệ những người cố tình lợi dụng thủ tục tuyên bố chết để chiếm đoạt tài sản của người khác.

Kết luận

Việc một người bị tuyên bố đã chết trở về là tình huống pháp lý đặc biệt nhưng không phải không xảy ra trên thực tế.

Khi quyết định tuyên bố chết bị hủy bỏ, người đó có quyền yêu cầu hoàn trả tài sản hoặc giá trị tài sản đã được chia thừa kế trước đây. Tuy nhiên, khả năng thu hồi tài sản còn phụ thuộc vào việc tài sản còn tồn tại hay đã được chuyển giao cho người thứ ba ngay tình.

Đối với các tranh chấp liên quan đến nhà đất, di sản thừa kế hoặc yêu cầu hủy bỏ quyết định tuyên bố chết, việc đánh giá hồ sơ và lựa chọn phương án xử lý phù hợp ngay từ đầu có ý nghĩa rất quan trọng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên.

Xem thêm bài viết: Luật sư giải quyết tranh chấp thừa kế nhà đất