Ảnh minh hoạ. 

Hiện nay có bao nhiêu hàng thừa kế theo pháp luật?

Trong các vụ việc liên quan đến thừa kế tài sản, việc xác định đúng hàng thừa kế có ý nghĩa rất quan trọng. Đây là căn cứ để xác định ai là người có quyền hưởng di sản khi người chết không để lại di chúc hoặc di chúc không có hiệu lực.

Vậy hiện nay pháp luật quy định có bao nhiêu hàng thừa kế và việc chia di sản theo pháp luật được thực hiện như thế nào?

Hiện nay có bao nhiêu hàng thừa kế theo pháp luật?

Theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, hiện nay có 03 hàng thừa kế theo pháp luật.

Những người thừa kế được xác định theo thứ tự ưu tiên từ hàng thứ nhất đến hàng thứ ba.

Hàng thừa kế thứ nhất gồm những ai?

Hàng thừa kế thứ nhất bao gồm:

• Vợ hoặc chồng của người chết;
• Cha đẻ, mẹ đẻ;
• Cha nuôi, mẹ nuôi;
• Con đẻ, con nuôi của người chết.

Đây là hàng thừa kế được ưu tiên hưởng di sản đầu tiên theo quy định pháp luật.

Trong thực tế, phần lớn các tranh chấp thừa kế thường phát sinh giữa những người thuộc hàng thừa kế này.

Hàng thừa kế thứ hai gồm những ai?

Theo quy định pháp luật, hàng thừa kế thứ hai gồm:

• Ông nội, bà nội;
• Ông ngoại, bà ngoại;
• Anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết;
• Cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại hoặc bà ngoại.

Những người thuộc hàng thừa kế thứ hai chỉ được hưởng di sản khi không còn ai ở hàng thừa kế thứ nhất hoặc những người ở hàng thừa kế thứ nhất không có quyền hưởng di sản.

Hàng thừa kế thứ ba gồm những ai?

Hàng thừa kế thứ ba gồm:

• Cụ nội, cụ ngoại;
• Bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết;
• Cháu ruột của người chết mà người chết là bác, chú, cậu, cô hoặc dì;
• Chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội hoặc cụ ngoại.

Đây là hàng thừa kế cuối cùng theo quy định của Bộ luật Dân sự hiện hành.

Nguyên tắc hưởng di sản giữa các hàng thừa kế

Theo khoản 2 và khoản 3 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, những người cùng hàng thừa kế sẽ được hưởng phần di sản bằng nhau.

Ngoài ra, người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng di sản nếu:

• Không còn ai ở hàng thừa kế trước;
• Hoặc người ở hàng trước đã chết;
• Không có quyền hưởng di sản;
• Bị truất quyền hưởng di sản;
• Hoặc từ chối nhận di sản.

Điều này có nghĩa, không phải tất cả người thân trong gia đình đều đồng thời được chia thừa kế.

Thừa kế theo pháp luật được áp dụng trong trường hợp nào?

Theo Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015, thừa kế theo pháp luật được áp dụng trong các trường hợp sau:

• Không có di chúc;
• Di chúc không hợp pháp;
• Người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc;
• Người được chỉ định hưởng thừa kế không có quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.

Ngoài ra, thừa kế theo pháp luật cũng được áp dụng đối với:

• Phần di sản không được định đoạt trong di chúc;
• Phần di chúc không có hiệu lực pháp luật;
• Phần liên quan đến người thừa kế không còn quyền hưởng di sản theo quy định.

Trong thực tế, nhiều trường hợp dù có di chúc nhưng vẫn phải áp dụng quy định về thừa kế theo pháp luật đối với một phần di sản.

Phân chia di sản theo pháp luật được thực hiện như thế nào?

Theo Điều 660 Bộ luật Dân sự 2015, việc phân chia di sản theo pháp luật được thực hiện dựa trên nguyên tắc chia đều cho những người cùng hàng thừa kế.

Khi phân chia di sản, nếu có người thừa kế đã thành thai nhưng chưa sinh ra thì vẫn phải dành lại phần di sản tương ứng cho người này.

Đối với tài sản là hiện vật như nhà đất hoặc tài sản có giá trị lớn, những người thừa kế có thể:

• Thỏa thuận chia bằng hiện vật;
• Thỏa thuận định giá tài sản;
• Thỏa thuận người nhận tài sản và thanh toán phần chênh lệch.

Nếu các bên không thỏa thuận được thì tài sản có thể được bán để chia theo quy định pháp luật.

Cần lưu ý gì khi xác định hàng thừa kế?

Trong thực tế, nhiều tranh chấp phát sinh do xác định thiếu người thuộc hàng thừa kế hoặc hiểu sai quy định pháp luật.

Vì vậy, khi giải quyết thừa kế cần rà soát kỹ:

• Quan hệ nhân thân giữa người chết và người thừa kế;
• Tình trạng hôn nhân;
• Con nuôi, con ngoài giá thú;
• Người từ chối nhận di sản;
• Người không có quyền hưởng di sản theo quy định pháp luật.

Đối với trường hợp tài sản có giá trị lớn hoặc có nhiều đồng thừa kế, việc tham khảo ý kiến pháp lý sớm sẽ giúp hạn chế tranh chấp phát sinh.

Kết luận

Theo quy định hiện hành, pháp luật Việt Nam có 03 hàng thừa kế theo pháp luật. Những người ở hàng thừa kế trước sẽ được ưu tiên hưởng di sản trước những người ở hàng thừa kế sau.

Ngoài ra, việc xác định đúng hàng thừa kế và đúng phạm vi di sản có ý nghĩa rất quan trọng trong quá trình giải quyết tranh chấp thừa kế và phân chia tài sản