Thừa kế theo pháp luật là gì?

Thừa kế theo pháp luật là gì? Các trường hợp áp dụng theo quy định mới

Thừa kế theo pháp luật là một trong hai hình thức phân chia di sản phổ biến hiện nay. Vậy khi nào áp dụng thừa kế theo pháp luật? Và cần lưu ý những gì để tránh tranh chấp?

---

Thừa kế theo pháp luật là gì?

Theo Điều 649 Bộ luật Dân sự 2015, thừa kế theo pháp luật là việc phân chia di sản dựa trên quy định của pháp luật về hàng thừa kế, điều kiện và trình tự hưởng di sản. Hiểu đơn giản, khi không có sự định đoạt hợp lệ của người để lại tài sản (thông qua di chúc), thì pháp luật sẽ “đứng ra” xác định ai là người được hưởng và hưởng bao nhiêu.

Khác với thừa kế theo di chúc, ở hình thức này:

• Người để lại di sản không quyết định được người hưởng;
• Pháp luật quy định cụ thể thứ tự và nguyên tắc chia.

---

Các trường hợp áp dụng thừa kế theo pháp luật

Không phải lúc nào có di sản cũng áp dụng theo di chúc. Trên thực tế, thừa kế theo pháp luật được áp dụng trong nhiều tình huống phổ biến dưới đây:

1. Không có di chúc

Đây là trường hợp thường gặp nhất.

Thừa kế theo pháp luật sẽ được áp dụng khi:

• Người chết không lập di chúc;
• Hoặc có lập nhưng đã hủy bỏ trước khi chết;
• Hoặc di chúc bị thất lạc, hư hỏng và không thể xác định được ý chí.

---

2. Di chúc không hợp pháp

Di chúc chỉ có giá trị khi đáp ứng đầy đủ điều kiện theo luật.

Nếu di chúc:

• Được lập khi người lập không minh mẫn;
• Bị ép buộc, lừa dối;
• Nội dung vi phạm pháp luật hoặc đạo đức;
• Sai về hình thức theo quy định;

→ Khi đó, di sản sẽ được chia theo pháp luật, toàn bộ hoặc phần bị vô hiệu.

---

3. Di sản không được định đoạt hết trong di chúc

Không ít trường hợp người lập di chúc chỉ ghi nhận một phần tài sản.

Phần còn lại chưa được nhắc đến sẽ:

• Không áp dụng theo di chúc;
• Mà được chia theo quy định pháp luật.

---

4. Người thừa kế theo di chúc không còn

Di chúc có thể không thực hiện được nếu:

• Người được chỉ định đã chết trước hoặc chết cùng thời điểm;
• Cơ quan, tổ chức được hưởng không còn tồn tại.

Khi đó, phần di sản liên quan sẽ chuyển sang chia theo pháp luật.

---

5. Người thừa kế không có quyền hưởng

Một số người dù được chỉ định nhưng vẫn không được nhận di sản nếu:

• Có hành vi xâm phạm người để lại di sản;
• Gian dối, cưỡng ép trong việc lập di chúc;
• Vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng…

Trong trường hợp này, phần di sản của họ sẽ được xử lý theo pháp luật.

---

6. Người thừa kế từ chối nhận di sản

Pháp luật cho phép người thừa kế:

• Có quyền từ chối nhận di sản;
• Việc từ chối phải lập thành văn bản đúng quy định.

Khi đó, phần di sản họ từ chối sẽ được chia lại theo pháp luật cho những người còn lại.

---

Một số lưu ý quan trọng

• Thừa kế theo pháp luật không có nghĩa chia “tùy ý” mà phải theo đúng thứ tự và nguyên tắc luật định.
• Trong cùng một hàng thừa kế, các cá nhân được hưởng phần bằng nhau.
• Chỉ khi không còn ai ở hàng trước thì hàng sau mới được hưởng.
• Có thể phát sinh tranh chấp nếu không xác định rõ nguồn gốc tài sản hoặc người thừa kế.

Thừa kế theo pháp luật là cơ chế “dự phòng” quan trọng khi di chúc không tồn tại hoặc không hợp lệ. Việc hiểu rõ các trường hợp áp dụng sẽ giúp hạn chế tranh chấp và đảm bảo quyền lợi của các bên liên quan.

👉 Xem thêm bài viết: Hàng thừa kế thứ nhất gồm những ai?