Người bị thiểu năng trí tuệ có được hưởng thừa kế không?

Nhiều gia đình băn khoăn liệu người bị thiểu năng trí tuệ có được hưởng di sản thừa kế hay không. Đây là vấn đề thường gặp trong thực tế, đặc biệt khi phát sinh tranh chấp về nhà đất hoặc tài sản sau khi cha mẹ qua đời.

Theo quy định của pháp luật hiện hành, người bị thiểu năng trí tuệ vẫn có quyền hưởng thừa kế nếu thuộc trường hợp được hưởng theo di chúc hoặc theo pháp luật.

Người bị thiểu năng trí tuệ có được hưởng thừa kế?

Bộ luật Dân sự 2015 không có quy định tước quyền hưởng thừa kế đối với người bị thiểu năng trí tuệ. Vì vậy, nếu thuộc diện được hưởng di sản thì người này vẫn có quyền nhận phần tài sản theo quy định pháp luật.

Việc hưởng thừa kế sẽ được xác định tùy từng trường hợp như có di chúc hay không có di chúc.

Trường hợp người bị thiểu năng trí tuệ có tên trong di chúc

Theo Điều 659 Bộ luật Dân sự 2015, nếu di chúc xác định rõ phần di sản dành cho người bị thiểu năng trí tuệ thì người này được hưởng phần tài sản theo đúng nội dung di chúc.

Trường hợp di chúc không ghi rõ phần của từng người thì di sản thường được chia đều cho những người được chỉ định hưởng thừa kế trong di chúc.

Quyền hưởng di sản vẫn được pháp luật bảo vệ

Di chúc là sự thể hiện ý chí của người để lại tài sản trước khi qua đời. Vì vậy, người bị thiểu năng trí tuệ có tên trong di chúc vẫn được pháp luật bảo vệ quyền hưởng di sản như những người thừa kế khác.

Nếu có hành vi ngăn cản hoặc cố tình xâm phạm quyền hưởng di sản trái pháp luật thì người liên quan vẫn có quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải quyết.

Trường hợp người bị thiểu năng trí tuệ không có tên trong di chúc

Trong nhiều trường hợp, người bị thiểu năng trí tuệ không được nhắc đến trong di chúc. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa chắc chắn mất quyền hưởng thừa kế.

Theo Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015, con thành niên không có khả năng lao động vẫn thuộc trường hợp được hưởng di sản không phụ thuộc vào nội dung di chúc.

Người không có khả năng lao động vẫn được hưởng thừa kế

Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015 quy định các đối tượng được hưởng di sản không phụ thuộc vào nội dung di chúc gồm:

• Con chưa thành niên;
• Con thành niên không có khả năng lao động;
• Cha, mẹ, vợ hoặc chồng của người chết.

Do đó, nếu người bị thiểu năng trí tuệ thuộc trường hợp không có khả năng lao động thì vẫn có thể được hưởng phần di sản bằng 2/3 suất của một người thừa kế theo pháp luật.

Một số trường hợp không được hưởng di sản

Người thừa kế có thể không được hưởng di sản nếu:

• Từ chối nhận di sản;
• Thuộc trường hợp không có quyền hưởng di sản theo Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015.

Ngoài các trường hợp này, quyền hưởng thừa kế của người bị thiểu năng trí tuệ vẫn được pháp luật bảo vệ.

Trường hợp người mất không để lại di chúc

Nếu người chết không để lại di chúc thì di sản sẽ được chia theo pháp luật.

Theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, hàng thừa kế thứ nhất gồm:

• Vợ hoặc chồng;
• Cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi;
• Con đẻ, con nuôi của người chết.

Như vậy, người bị thiểu năng trí tuệ vẫn thuộc hàng thừa kế thứ nhất và có quyền hưởng phần di sản như những người thừa kế cùng hàng khác.

Di sản thường được chia đều cho những người cùng hàng thừa kế

Khi chia thừa kế theo pháp luật, những người cùng hàng thừa kế thường được hưởng phần di sản bằng nhau nếu không có thỏa thuận khác.

Do đó, nếu không có di chúc thì người bị thiểu năng trí tuệ vẫn có quyền nhận phần tài sản tương ứng theo quy định.

Nhận thừa kế cần chuẩn bị giấy tờ gì?

Sau khi được xác định có quyền hưởng di sản, người thừa kế thường phải thực hiện thủ tục khai nhận hoặc thỏa thuận phân chia di sản thừa kế.

Đây là căn cứ để thực hiện thủ tục sang tên tài sản theo quy định pháp luật.

Hồ sơ nhận thừa kế theo pháp luật

Theo Điều 57 và Điều 58 Luật Công chứng 2014, hồ sơ thường gồm:

• Phiếu yêu cầu công chứng;
• Giấy chứng tử của người để lại di sản;
• Giấy tờ tùy thân của người thừa kế;
• Giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế;
• Giấy tờ về tài sản;
• Dự thảo văn bản khai nhận hoặc phân chia di sản nếu có.

Đối với nhà đất, hồ sơ thường cần Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và các giấy tờ liên quan.

Hồ sơ nhận thừa kế theo di chúc

Nếu nhận thừa kế theo di chúc, hồ sơ thường gồm:

• Phiếu yêu cầu công chứng;
• Di chúc;
• Giấy chứng tử;
• Giấy tờ tùy thân của người thừa kế;
• Giấy tờ về tài sản.

Sau khi tiếp nhận hồ sơ, tổ chức công chứng sẽ thực hiện niêm yết theo quy định trước khi chứng nhận văn bản khai nhận hoặc phân chia di sản.

Một số lưu ý khi người thừa kế bị thiểu năng trí tuệ

Trong thực tế, nếu người hưởng thừa kế gặp khó khăn trong việc nhận thức hoặc quản lý tài sản thì việc tham gia giao dịch liên quan đến tài sản có thể cần người đại diện hoặc người giám hộ theo quy định pháp luật.

Đặc biệt với các tài sản có giá trị lớn như nhà đất, việc thực hiện đúng thủ tục pháp lý sẽ giúp hạn chế tranh chấp phát sinh về sau.

Kết luận

Người bị thiểu năng trí tuệ vẫn có quyền hưởng thừa kế nếu thuộc trường hợp được hưởng theo di chúc hoặc theo pháp luật. Ngoài ra, trường hợp con thành niên không có khả năng lao động còn có thể được hưởng phần di sản không phụ thuộc vào nội dung di chúc theo Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015.

Đối với các vụ việc thừa kế có yếu tố tranh chấp hoặc liên quan đến người gặp khó khăn về nhận thức, việc chuẩn bị đầy đủ hồ sơ và thực hiện đúng thủ tục sẽ giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp tốt hơn.

👉 Tham khảo thêm bài viết: Tài sản không có người thừa kế sẽ thuộc về ai?